Achtergrond Guatemala

Het land van de eeuwige lente of Het land van het eeuwige geweld ?

Guatemala wordt vaak geprofileerd als het land van de eeuwige lente. Maar wie de roze toeristische bril afzet, ziet dat het ook het land van het eeuwige geweld is. James Anaya, speciaal VN-rapporteur over de mensenrechtensituatie en de fundamentele vrijheden van inheemse volken, observeerde tijdens zijn bezoek aan Guatemala in juni 2010 “een klimaat van hoge instabiliteit en sociale conflictiviteit”. Het land kampt met enorme sociaal-economische ongelijkheid en bevindt zich in een neerwaartse spiraal van criminaliteit en geweld, waaraan, door de hoge straffeloosheid, voorlopig geen einde lijkt te komen. Van de jaarlijks ruim 6.500 moorden blijft 97% onopgelost.

Erfenis van kolonialisme en 36 jaar burgeroorlog

Deze situatie vloeit voort uit een zwakke staat, lange perioden van militaire inmenging in de politiek en diepgewortelde economische, sociale en culturele ongelijkheid. Sinds de Spaanse overheersing is vooral de inheemse Maya-bevolking, die ongeveer vijftig procent van de populatie uitmaakt, systematisch gemarginaliseerd. Dit leidde tot een bloedige burgeroorlog van 1960 tot 1996 tussen de guerrilla, die rechtvaardigheid nastreefde, en het regeringsleger, dat probeerde de status quo te behouden. Massamoorden, buitengerechtelijke executies en verdwijningen eisten ruim 200.000 levens. Nadat vredesakkoorden eind 1996 de burgeroorlog formeel beëindigden, ontstond meer ruimte voor mensenrechtenorganisaties en andere burgerbewegingen om in het openbaar hun activiteiten te ontplooien.

De huidige situatie

De problemen die de burgeroorlog veroorzaakten bestaan echter nog steeds. Er is weinig veranderd in de extreme inkomensongelijkheid. Een kleine bovenklasse bezit praktisch alle vruchtbare gronden. De discriminatie jegens de inheemse bevolking sluimert voort en er zijn nauwelijks politici of militairen veroordeeld voor mensenrechtenschendingen. Hoewel de in 2007 tot president gekozen sociaal-democraat Álvaro Colom tijdens zijn campagne toegezegd heeft zijn regering een Maya gezicht te geven, is hier nauwelijks iets van terechtgekomen. De Maya’s blijven politiek sterk ondervertegenwoordigd. Ook de belofte om Guatemala veiliger te maken kan Colom niet waar maken. Criminele organisaties, drugskartels en jeugdbendes winnen juist terrein.

Naar een vredige toekomst?

Guatemala heeft anno 2010 nog een lange weg naar vrede voor de boeg. De bittere werkelijkheid van hogere gewelds- en moordcijfers dan tijdens de burgeroorlog creëert gevoelens van onveiligheid en hopeloosheid. Het vertrouwen in de capaciteiten van de regering om het tij te keren is minimaal. Organisaties die de nijpende situatie proberen te veranderen, worden vaak geïntimideerd of bedreigd. PBI ontvangt regelmatig nieuwe verzoeken voor begeleiding. Gelukkig bieden kleine stapjes in de goede richting enkele lichtpuntjes, zoals de oprichting van CICIG, een internationale commissie die helpt de straffeloosheid te bestrijden (zie Mensenrechten).

Bezoek de website van PBI Guatemala.