Achtergrond van de conflictsituatie

De Republiek Indonesië werd op 17 augustus 1945 uitgeroepen, maar de nieuwe status van de oud-kolonie Nederlands-Indië werd pas vier jaar later na een langdurige oorlog en de politionele acties op 27 december 1949 door Nederland erkend.

Nieuw-Guinea, nu West-Papoea, werd pas in 1969 door Indonesië geannexeerd via een controversieel referendum 'De daad van de vrije keuze'. De gedeelde koloniale strijd en de lingua franca Bahasa Indonesia zijn een van de weinige factoren die de archipel van meer dan 17.000 eilanden en 250 etnische groepen aaneenbinden.

Geweld
Het eerste decennium in Indonesië werd gekenmerkt door de opkomst en ondergang van de parlementaire democratie – de eerste vrije verkiezingen werden gehouden in 1955, de tweede in 1999. Daarnaast kwamen er in verschillende regio’s, onder andere in Sumatra, Sulawesi en West-Java, groepen op die streden voor Islamitische staten. Ook was er het ontstaan van de militaire macht en de communistische partij (PKI) dat uiteindelijk leidde tot een gewelddadige confrontatie waarin zo een half miljoen mensen het leven lieten en een einde werd gemaakt aan de communistische beweging. In 1965 kwam na een bloedige staatsgreep een eind aan het autocratische leiderschap van Soekarno en kwam de legerleider Soeharto aan de macht.

Nieuwe Orde
Deze periode tot aan het aftreden van Soeharto in 1998, aangeduid als de ‘Nieuwe Orde’, stond in teken van een autoritaire ontwikkelingsmodel, waarin de liberale democratie als afremmend werd gezien voor de economische vooruitgang, en juist een autoritaire, gecentraliseerde overheid de sleutel tot moderniteit was.

Deze periode werd vooral gekenmerkt door corruptie, het harde optreden van het militaire optreden ten opzichte van elke vorm van oppositie en van mensenrechtenschendingen. De economische implosie van 1997 en een groeiende ontevredenheid leidde een gewelddadig einde in van Soeharto’s regering.

Hedendaags Conflict
De oorsprong van de hedendaagse conflicten kunnen teruggeleid worden tot aan het koloniale tijdperk en het leiderschap van Soekarno en Soeharto. Niet alleen de onhaalbare taak om meer dan 17.000 eilanden onder een centraal bestuur te regeren leidde tot conflicten tussen het leger en de lokale bevolking, ook het transmigratieprogramma van Soeharto, waarin bevolking van dichtbevolkte eilanden als Java op dunbevolkte eilanden werd ondergebracht, werkte onafhankelijkheidsstrijden, en etnische en religieuze spanningen in de hand, onder andere op de Molukken, in Atjeh, Oost-Timor en West-Papoea.

West-Papoea
Het conflict in West-Papoea is gecompliceerd, maar vindt zijn wortels in de koloniale en postkoloniale tijd waarin de inwoners van West-Papoea zichzelf plotseling onder een centraal bestuur zagen waarin zij zelf geen inspraak hadden. Daar het grondstofrijke land van Papoea een belangrijke bron van inkomsten is voor Indonesië, is de regering gespitst op het behoud van deze provincie binnen hun territorium. Het gevolg is dat inheems land wordt onteigend waardoor vele Papoea’s vluchtelingen in eigen land worden. Papoea is verworden tot een plek waar symbolische en structureel geweld aan de orde van de dag is.

De vrijheidsbeweging OPM strijdt sinds 1963 voor onafhankelijkheid in de provincie waar het hijsen van de Papoease vlag de ‘Morgenster’ en het houden van vreedzaam protest verboden is. West-Papoea is ook een onderdeel van het transmigratieprogramma van Indonesië, waarbij door middel van transmigratie de bevolkingsdruk op Java werd afgenomen door de arme bevolking te verhuizen naar minder bevolkte provincies, met cultuurverdringing als gevolg.